آنچه درباره جعل اسناد و مجازات آن باید بدانید!

دوشنبه 28 اسفند 1396  08:44 ب.ظ

استحكام روابط اجتماعی، اقتصادی سیاسی و ... مستلزم آن است كه افراد جامعه بتوانند به صحت و درستی نوشته‌ها و اسنادی كه برای اهداف گوناگون بین آنان تنظیم و رد و بدل می‌شود اطمینان داشته باشند. جعل اسناد و استفاده از سند مجعول عامل سلب اعتماد عمومی و نیز بسیاری از ضررهای مادی و معنوی است كه به اشخاص وارد می‌شود به عنوان مثال جعل مدرك دانشگاهی یا پول یا اوراق بهادار باعث خدشه به حیثیت و اعتبار علمی دانشگاه و اقتصاد مملكت می‌شود.
استحكام روابط اجتماعی، اقتصادی سیاسی و ... مستلزم آن است كه افراد جامعه بتوانند به درستی نوشته‌ها و اسنادی كه برای اهداف گوناگون بین آنان تنظیم و رد و بدل می‌شود اطمینان داشته باشند. جعل اسناد و استفاده از سند مجعول عامل سلب اعتماد عمومی و نیز بسیاری از ضررهای مادی و معنوی است كه به اشخاص وارد می‌شود به عنوان مثال جعل مدرك دانشگاهی یا پول یا اوراق بهادار باعث خدشه به حیثیت و اعتبار علمی دانشگاه و اقتصاد مملكت می‌شود.

به گزارش «تابناک»؛ جعل عبارت است از: ساختن یا تغییر آگاهانه نوشته یا سند برخلاف حقیقت به ضرر دیگری. ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی، خراشیدن، تراشیدن، قلم بردن، الحاق، محو، اثبات، سیاه كردن یا دست بردن در تاریخ سند، الحاق نوشته‌ای به نوشته دیگر یا به كار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن به قصد جا زدن آنها به عنوان اصل برای استفاده خود یا دیگری و به ضرر غیر. برای آشنایی بهتر با جرم جعل به بررسی هر یك از مصادیق تعریف بالا می‌پردازیم.

ساختن نوشته یا سند

سند عبارت است از نوشته‌ای كه در مقام اقامه دعوی یا دفاع از آن قابلیت استناد دارد. البته باید توجه داشت برای اینكه نوشته‌ای سند محسوب شود، نیازی نیست تا از آن نوشته در دادگاه استفاده شود، بلكه باید آن نوشته قابلیت استناد داشته باشد. برای مثال شخصی به دیگری مبلغی وجه دستی می‌دهد و در مقابل از او رسید دریافت می‌كند. این نوشته اگر به امضای طرف باشد، قابلیت استناد دارد و سند محسوب می‌شود. هر چند بین این دو نفر اختلافی حاصل نشود و به مراجعه به دادگاه نیز نیازی نباشد و این رسید صرفاً برای یادآوری اخذ شده باشد.

سند بر دو نوع است: سند رسمی و عادی. سند رسمی نوشته‌ای است كه توسط مأمور دولت با رعایت تشریفات قانونی و در حدود صلاحیت مأمور تنظیم شده باشد مانند گذرنامه یا شناسنامه. چنانچه نوشته‌ای فاقد هر یك از این شرایط باشد، در صورتی كه به امضای طرف رسیده باشد سند عادی محسوب می‌شود مانند چك، سفته و اجاره نامه‌های عادی. باید توجه داشت كه صرف تایپ شدن یك نوشته یا نوشتن در سربرگ‌های دولتی موجب رسمی شدن سند نمی‌شود. برای مثال چك یك سند عادی محسوب می‌گردد زیرا گر چه توسط بانك چاپ می‌شود و در اختیار مشتری قرار می‌گیرد اما مفاد آن توسط مأمور دولت تنظیم نمی‌شود بلكه این كار توسط صاحب حساب انجام و در پایان توسط او امضا می‌شود. بنابراین چون چك یكی از شرایط تعریف سند رسمی را ندارد (توسط مأمور دولت تنظیم نمی‌شود)، سند عادی محسوب می‌شود.

در موارد جعل اسناد، جاعل مبادرت به ساختن یك نوشته یا سند اعم از رسمی یا عادی می‌كند. مثلاً به ساختن یك شناسنامه، گواهینامه، گذرنامه،‌دانشنامه، اجاره نامه، وصیت‌نامه، قولنامه و مانند اینها دست می‌زند.

ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی

با توجه به روش‌های گوناگونی كه افراد در به دست گرفتن قلم دارند، هر شخص در قسمت‌های خاصی از حروف و كلمات به قلم فشار می‌آورد و بر عكس، در قسمت‌های دیگر با ملایمت قلم را بر روی كاغذ حركت می‌دهد. استفاده از قلم نزد افراد، مختلف است بنابراین هر چقدر هم كه جاعل حرفه‌ای باشد، معمولاً در تیرگی و روشنی بخش‌های مختلف كلمات، بریدگی‌ها، انحراف‌ها، نقطه‌های آغاز و پایان كلمات و ... و به طور كلی بین امضا و نوشته فرد جاعل با امضا و نوشته واقعی تفاوت وجود دارد كه این امر توسط كارشناس مسلط تشخیص داده می‌شود. پیشرفت‌های علمی نیز باعث شده كه امروزه با استفاده از علوم و تكنیك‌های پیشرفته و به خدمت گرفتن رایانه، تشخیص و تمییز امضا و نوشته مجعول (نوشته جعلی) از نوشته واقعی آسان شده است.

مهر معمولاً از جنس چوب، فلز و مانند آنهاست و دارای نوشته‌ها و علایمی است كه همانند امضا انتساب یك سند یا نوشته را به دیگری ثابت می‌كند مانند مهر ادارات دولتی، شركت‌های تجاری یا اشخاص عادی.

پرسش: آیا در موارد جعل نوشته، امضا یا مهر نیز مانند جعل اسكناس وجود شباهت بین نمونه اصلی با جعلی عامل تعیین كننده جرم محسوب می‌شود؟

پاسخ: آنچه پایه جعل را تشكیل می‌دهد. امكان به اشتباه انداختن دیگری است به نحوی كه بتوان او را فریفت تا سند غیرواقعی را به عنوان سند اصلی باور كند. بنابراین امكان به اشتباه انداختن ملاك كار است نه شبیه بودن. برای مثال اگر شخصی زیر گذرنامه را امضا كند بدون آنكه كمترین شباهتی با امضای مسئول اداره گذرنامه داشته باشد. چون احتمال به اشتباه انداختن دیگری وجود دارد جرم جعل واقع شده ولی اگر همین شخص به جای امضا از اثر انگشت در ذیل گذرنامه (به جای امضای مسؤول اداره گذرنامه) استفاده نماید. امكان به اشتباه انداختن دیگری وجود ندارد زیرا هر شخص عاقلی می‌داند كه رئیس گذرنامه با سواد بوده و از امضا استفاده می‌كند.

خراشیدن یا تراشیدن

این عمل معمولاً با وسایلی مثل تیغ، چاقو و نظایر آنها صورت می‌گیرد. یعنی جاعل حروفی را با كمك این وسایل از روی نوشته یا سند محو می‌كند. در عمل «خراشیدن»، جاعل بخشی از یك كلمه را محو می‌كند مثلاً با حذف حرف (ن) كلمه نبود را تبدیل به بود می‌كند ولی در عمل «تراشیدن»، جاعل كل كلمه را محو می‌كند مثلاً نام یكی از خریداران را از سند بیع یا قولنامه محو می‌نماید.

قلم بردن

در قلم بردن لازم نیست حرف یا كلمه‌ای به سند اضافه شود بلكه امكان دارد جاعل با استفاده از قلم قسمت‌هایی از سند یا نوشته را ناخوانا كند یا بر روی آن خط بكشد.

الحاق

در این مورد چیزی به سند اضافه می‌شود. مثلاً رقمی در مقابل چك گذاشته شده یا با افزودن یك حرف به یك كلمه، آن را به كلمه دیگری تبدیل می‌كنند. برای مثال با افزودن (ی) به كلمه (حسن) آن را به (حسین) تبدیل می‌نمایند.

محو یا اثبات یا سیاه كردن

مقصود از «محو كردن»، پاك كردن بخش‌هایی از یك نوشته با وسایلی مثل مداد پاك كن، لاك غلط گیر یا سایر مواد شیمیایی است.

منظور از «اثبات»، خارج كردن سند از بطلان است مثل اینكه مهر باطل شد را از روی قبض پرداخت وجه پاك كنند.

مقصود از «سیاه كردن سند» ناخوانا كردن آن با استفاده از جوهر یا موادی مانند آن است.

دست بردن در تاریخ سند

مقصود آن است كه جاعل پس از تنظیم سند، تاریخ مندرج در آن را جلو یا عقب بیندازد. مثلاً تاریخ سفته را از 4 /1/ 82 به 4 /2/ 83 تبدیل كند.

الصاق نوشته‌ای به نوشته دیگر

در اینجا جاعل بخش‌هایی از یك نوشته را به بخش‌هایی از نوشته دیگر پیونده داده و منضم می‌كند به نحوی كه حالتی بوجود می‌آید كه خواننده آن را نوشته‌ای واحد تصور می‌كند. برای مثال امضایی از یك نوشته را به متن یك پیش نویس كه امضا نشده ضمیمه كرده و می‌چسباند.

به كار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن

در این حالت جاعل مهر فرد دیگری (مثل مهر یك شركت اداره یا یك فرد عادی) را بدون اجازه صاحب آن مورد استفاده قرار می‌دهد و آن را در ذیل یك نوشته یا سند به كار می‌برد.

تمام مواردی كه از آنها نام برده شد، از مصادیق جعل مادی است یعنی جاعل عملی فیزیكی و مادی روی سند یا نوشته انجام می‌دهد و آن را از اصالت خارج می‌كند. اما گاهی اوقات جاعل عمل مادی انجام نمی‌دهد بلكه بدون آنكه مرتكب خدشه یا تغییر در سند شود، مطالب منتسب به دیگران را تحریف می‌كند كه به آن جعل معنوی می‌گویند. چند مثال در این مورد:

-‌ سردفتر اسناد رسمی هنگام تنظیم سند معامله یك اتومبیل برخلاف اظهارات فروشنده مبنی بر عدم دریافت وجه معامله، در سند قید می‌كند كه فروشنده وجه معامله را دریافت داشته است.
- منشی دادگاه علیرغم اظهار متهم مبنی بر رد اتهام و عدم پذیرش آن، می‌نویسد كه متهم اظهار داشته: «اتهام را می‌پذیریم».
- مأمور ثبت در اداره ثبت احوال، در هنگام درج واقعه تولد، جنس كودك را برخلاف گفته والدین به جای پسر، دختر می‌نویسد یا برعكس.

مجازات جرم جعل و استفاده از سند مجعول

این امكان وجود دارد كه استفاده كننده از سند مجعول شخصی غیر از جاعل سند باشد. برای مثال شخصی شناسنامه جعل كند و دیگری از آن شناسنامه مجعول با علم و اطلاع به جعلیت آن استفاده كند. همچنین ممكن است جاعل و استفاده كننده از سند مجعول یك نفر باشد. در هر حال دو عمل كیفری مختلف واقع شده (1- جعل سند 2- استفاده از سند مجعول) و دو مجازات طبق رأی وحدت رویه دیوان عالی كشور وجود دارد.

مواد 524 تا 541 قانون مجازات اسلامی اختصاص به جعل و تزویر و استفاده از سند مجعول دارد كه برای آگاهی از مواد قانونی ناظر به جعل و همچنین میزان مجازات در نظر گرفته شده برای جعل و استفاده از سند مجعول می­توان به این مواد رجوع کرد.

حقوق متهمان به جعل

هر متهمی وفق قوانین، از یک سری حقوقی برخوردار است که رعایت آن­ها در طی مراحل دادرسی لازم به نظر می­رسد. جاعل و استفاده کننده از سند مجعول هم از این حقوق مستثنا نیست. در ادامه و به صورت تیتروار به اهم حقوق متهم اشاره شده است.
-‌ هر متهمی حق دارد از قاضی دادسرا یا دادگاه بخواهد كه به چه اتهامی و به استناد چه دلایلی احضار یا جلب شده است. (ماده 124 قانون آیین دادرسی كیفری).

-‌ هر متهمی حق دارد از پاسخ دادن به پرسشهای مراجع كشف جرم و تعقیب كه ارتباطی به جرم تعقیب ندارد و مربوط به اسرار شخصی و خانوادگی اوست خودداری كند. (بند 11 ماده واحده قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی).

-‌ متهم حق دارد اوراق صورتمجلس تحقیقات خود را بخواند و اگر پاسخ های او با تغییر و تحریف در آن قید شده از امضاء آن خودداری كند، همچنین متهم می‌تواند در صورت تمایل پاسخ پرسشها را شخصاً بنویسد. (ماده 131 قانون آیین‌ دادرسی كیفری، بند 12 ماده واحده قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی)

-‌ هر متهمی حق دارد از دادگاه بخواهد كه علنی به اتهام او رسیدگی كند، مگر در مواردی كه قانون خلاف آن را تصریح نماید (ماده 188 قانون آیین دادرسی كیفری)
-‌ هر متهمی حق دارد فرصت و تسهیلات كافی برای تهیه و تدارك دفاع و انتخاب وكیل و ارتباط با وكیل منتخب خود داشته باشد. (ماده 185 و 186 قانون آیین دادرسی كیفری. بند 1 ماده 11 اعلامیه جهانی حقوق بشر، بند 3 ماده واحده قانون احترام به آزادی های مشروع و حفظ حقوق شهروندی).

نکته دیگری که باید در جرم جعل به آن توجه داشت این است که برای احراز جعلیت حسب تشخیص قاضی پرونده ابتدا مراتب به اداره تشخیص هویت ناجا اعلام تا نظر خود را ابراز نماید و در صورت اعتراض متهم یا شاكی مراتب جهت اظهارنظر مجدد به هیأت كارشناسان رسمی دادگستری با تخصص جعل ارجاع می‌گردد.
به نقل از:http://www.tabnak.ir

| آخرین ویرایش:دوشنبه 28 اسفند 1396 | نظرات() 

برچسب ها: جعل اسناد ، جعل ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic