تبلیغات
وبلاگ حقوقی محمد حسنی - تعدد اولیای دم مقتول

تعدد اولیای دم مقتول

یکشنبه 20 آبان 1397  09:16 ب.ظ

تعدد اولیای دم مقتول
موضوع بحث امروز ما در ارتباط با تعدد اولیای‌دم مقتول است. سوالات زیر را از کارشناسان این حوزه پرسیدیم و پاسخ بزرگواران را در اختیار شما عزیزان قرار می‌دهیم. با ما همراه باشید…

پرسش اول: اولیای دم مقتول شامل چه کسانی می‌شود؟

در خصوص واژه اولیای دم، همان­طور‌که می­‌دانید اولیا جمع «ولی» به‌معنای سرپرست، رهبر و اداره‌کننده است. دم هم در زبان عربی به‌معنای خون است. پس «ولیّ دم» یعنی کسی که بعد از قتل بر خون دیگری تسلط پیدا می­‌کند و می‌­تواند تحت شرایطی قاتل او را قصاص کند یا دیه بگیرد.

اولیای دم همان ورثه مقتول هستند، به‌جز شوهر و زن. در ابتدا اگر پدر و مادر مقتول در قید حیات باشند و مقتول فرزندی داشته باشد، این افراد اولیای‌دم او هستند و اگر پدر و مادر و فرزند نداشته باشد خواهر و برادر و پدر بزرگ و مادر بزرگ او اولیای‌دم می­‌باشند. در‌صورتی‌که این افراد و فرزندان خواهر و برادر هم نباشند، عمو و دایی و خاله و عمه­‌ی مقتول اولیای دم خواهند بود.

دوباره تاکید می‌کنم که همسران (زن و شوهر) اولیای‌دم یکدیگر نیستند و نمی‌توانند خواهان قصاص باشند. ولی اگر حق قصاص، به هر علت، تبدیل به دیه شود یا مصالحه به مال شود، همسر مقتول نیز از آن ارث می‌برد. در این حالت، اگر برخی از اولیای‌دم، خواهان قصاص و برخی خواهان دیه باشند، همسر مقتول، از سهم دیه کسانی که خواهان دیه می‌باشند، ارث می‌برد.

 
پرسش دوم: اولیای دم در مورد قاتلی که مرتکب قتل عمد شده، چه تصمیماتی می­‌توانند بگیرند؟

اولیای دم حق دارند مطالبه قصاص نفس کنند که در این صورت قاتل اعدام می‌شود. هم‌چنین اولیای دم می­‌توانند گذشت کنند یا از قاتل دیه بگیرند که در این دو فرض، قاتل علاوه بر پرداخت دیه، از باب جنبه عمومی جرم به سه تا ده سال حبس محکوم می‌­شود. هم‌چنین اولیای دم حق دارند که برای اعلام گذشت، مبلغی بیش از دیه قانونی درخواست کنند که در این صورت اگر قاتل نیز پیشنهاد آن‌ها را بپذیرد، می­‌گوییم مصالحه صورت‌گرفته ­است. پس برای تبدیل قصاص به دیه یا مصالحه، موافقت قاتل نیز ضرورت دارد.

پرسش سوم: اگر مقتول چند نفر ولیّ دم داشته باشد و این افراد با هم در یکی از سه موردی که فرمودید (قصاص، دیه و عفو) هم‌نظر نباشند، چه اتفاقی می‌افتد؟

اجازه بدهید این مسأله را در چند فرض جداگانه بررسی کنیم:

اول- حالتی‌که مقتول صرفاً یک ولی‌دم دارد و یا اگر اولیای‌دم متعدد دارد، همه با هم یک نظر دارند. در این صورت طبق توافق جمعی (مثلا مطالبه دیه) عمل می‌شود.

دوم- حالتی‌که یک نفر از اولیای دم خواهان قصاص است و سایرین خواهان دیه هستند. در این‌صورت کسی که خواهان قصاص است قاتل را قصاص می­‌کند؛ اما باید حق دیگران از دیه را به آن­ها بپردازد. مثلا اگر اولیای دم مقتول، سه پسر او هستند و دو نفر از آنان قصاص و یک نفر دیه می­‌خواهد، قصاص توسط دو پسر اجرا می­‌شود و آن­ها باید یک‌سوم دیه پدرشان را به برادر دیگرشان که مطالبه دیه می­‌کرده، بدهند.

سوم- حالتی است که یک نفر مطالبه قصاص می‌کند و دیگری قاتل را عفو می‌­کند (یعنی بدون گرفتن دیه او را می­‌بخشد) در این صورت هم مانند حالت قبل قصاص اجرا می­‌شود و کسی که خواهان قصاص است، سهم دیه کسی را که عفو کرده، به قاتل می­‌دهد که بعد از اعدام او این پول به ورثه قاتل می‌­رسد. مثلا اگر مقتول دو خواهر و یک برادر داشته باشد و یکی از دو خواهر گذشت ­کند و خواهر و برادر دیگر قصاص بخواهند، قصاص اجرا می­‌شود، اما یک‌چهارم دیه که سهم خواهر عفوکننده بوده، توسط قصاص‌کنندگان به قاتل پرداخت می­‌شود.

به‌طور خلاصه هر کدام از اولیای دم که خواهان قصاص باشد، می‌­تواند به‌تنهایی قصاص را اجرا کند، اما باید حق سایر اولیای‌دم از دیه را به‌ترتیبی که ذکر شد پرداخت‌کند.

چهارم- حالتی‌است که یکی از اولیای‌دم دیه می‌خواهد و دیگری گذشت می‌­کند. در این حالت کسی که دیه می­‌خواسته سهم خود را از دیه می­‌گیرد و کسی که گذشت کرده، پولی دریافت نمی‌کند.

پرسش چهارم: درصورتی‌که اولیای‌دم در مورد تصمیمشان سکوت کنند، یعنی هیچ­کدام از مواردی را که فرمودید انتخاب نکنند، چه اتفاقی می‌افتد؟ متهم آزاد می­‌شود یا همچنان در حبس می‌ماند؟

قانون‌گذار در ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی پاسخ پرسش شما را بیان کرده است. مطابق این ماده «در مواردی که محکوم به قصاص، در زندان است و صاحب حق قصاص، بدون عذر موجه … مرتکب را در وضعیت نامعین رها نماید، با شکایت محکومٌ‌علیه از این امر، دادگاه صادرکننده حکم، مدت مناسبی را مشخص و به صاحب حق قصاص اعلام می‌کند تا ظرف مهلت مقرر نسبت به گذشت، مصالحه یا اجرای قصاص اقدام کند. در صورت عدم اقدام او در این مدت، دادگاه می‌تواند پس از تعیین تعزیر بر اساس کتاب پنجم «تعزیرات» و گذشتن مدت زمان آن با اخذ وثیقه مناسب و تأیید رئیس حوزه قضایی و رئیس ‌کل دادگستری استان تا تعیین تکلیف از سوی صاحب حق قصاص، مرتکب را آزاد کند.»

بنابراین در فرض سکوت اولیای دم مقتول، با چهار شرط قاتل آزاد می­‌شود:

۱- اولیای دم مقتول در مدت تعیین‌شده توسط دادگاه اعلام‌نظر نکنند.

۲- حبس تعزیری ۳ تا ۱۰ سال توسط قاضی تعیین شود و قاتل این حبس را تحمل کند.

۳- وثیقه مناسبی از طرف قاتل یا خویشاوندانش گذاشته شود.

۴- رئیس حوزه قضائی و رئیس‌کل دادگستری آزادی قاتل را تائید کنند.

بعد از این آزادی، خانواده مقتول همچنان حق دارند که قصاص قاتل یا دیه را از دادگاه مطالبه کنند.

منبع:

http://mahdad.ir

سایت مهداد

| آخرین ویرایش:یکشنبه 20 آبان 1397 | نظرات() 

برچسب ها: اولیای دم مقتول ، دیه‌ ، قصاص ، مقتول ، همسر مقتول ، ولیّ دم ، اولیای دم ،
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر