تصرف عدوانی درساحت حقوقی و کیفری

دوشنبه 31 فروردین 1394  08:29 ق.ظ

تصرف به معنای سلطه و اقتداری است كه شخص به طور مستقیم یا به واسطه غیر، بر مالی دارد
با نگاهی به قوانین موضوعه 
تصرف عدوانی درساحت حقوقی و کیفری

 
تصرف به معنای سلطه و اقتداری است كه شخص به طور مستقیم یا به واسطه غیر، بر مالی دارد و عدوان نیز به معنای ظلم و ستم آشكار و در اصطلاح فعل یا ترک فعل قابل نكوهش است كه خلاف عرف یا قانون یا عقل سلیم باشد.
تصرف عدوانی در معنای اعم، عبارت است از خارج شدن مال از ید مالک یا قائم‌مقام قانونی او بدون رضای وی یا بدون مجوز قانونی. راضی نبودن مالک یا نبود اذن قانونی او موجب تحقق عدوان است. تصرف عدوانی، عنوانی است كه در حقوق مدنی و نیز در حقوق كیفری مطرح است؛ بنابراین می‌توان از منظر حقوقی و كیفری این عنوان را مورد بحث و تحلیل قرار داد.
 
 تصرف عدوانی با رویكرد حقوقی
ماده 158 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دعوای تصرف عدوانی را چنین تعریف می‌كند: «دعوای تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینكه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج كرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌کند.»این تعریف فقط شامل اموال غیرمنقول است؛ بنابراین اگر كسی به صورت عدوانی اتومبیل یا تلفن همراه یا مال منقول دیگری را از تصرف او خارج سازد، تعریف فوق این موارد را شامل نخواهد شد.اگر مال با رضایت متصرف سابق از تصرف او خارج شده باشد و به تصرف دیگری درآید، سپس متصرف سابق از رضایت خویش پشیمان شده و از آن عدول کند، عنوان تصرف عدوانی بر فعل متصرف لاحق (بعدی) صادق نخواهد بود.چنانچه شخصی ملک خود را برای مدتی رها كند، به نحوی كه هیچ تصرفی بر آن نداشته باشد و شخص دیگری در این مدت، ملک مورد نظر را تصرف کند، تعریف مزبور شامل این مورد نخواهد بود؛ زیرا متصرف فعلی، مال را از تصرف متصرف سابق خارج نكرده، بلكه ملكی را كه قبلاً از تصرف وی خارج شده بود، تصرف كرده است.‌در بعد حقوقی باید توجه داشت که مدت زمان تصرف سابق خواهان، باید به اندازه‌ای باشد کـه او عـرفا مـتصرف شناخته شود؛ این مدت بنا بر نظر قاضی و عرف می‌تواند متفاوت باشد. (قانون آیین دادرسی مدنی سابق این مدت زمان را یک سال معین کرده بود.)
 
 تصرف عدوانی با رویكرد كیفری
ذیل ماده 690 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، عنصر قانونی جرم تصرف عدوانی را تشكیل می‌دهد.در موضوع تصرف عدوانی كیفری، قاضی موظف است پس از طرح شكایت، برابر قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور كیفری رسیدگی کند و علاوه بر مجازات مجرم، حسب مورد به رفع تصرف عدوانی، حكم بدهد. ماده 690 فقط درباره اموال غیرمنقول است و اموال منقول را شامل نمی‌شود و در خصوص اموال منقول، همچنان باید به قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب سال 1352 استناد کرد. در رویكرد كیفری فقط احراز واقع لازم است و دادگاه پس از احراز اینكه تصرف فعلی مِن غیر حق و عدوانی است، رأی صادر می‌كند. برخلاف رویكرد حقوقی كه برای صدور رأی سه موضوع سبق تصرف مدعی، لحوق (ملحق شدن و پیوستن) تصرف مشتكی‌عنه و عدوانی بودن تصرف او لازم است.بر اساس این ماده قانونی، «هر كس به وسیله صحنه‌سازی از قبیل پی‌كنی، دیواركشی، تغییر حدفاصل، امحای مرز، كرت‌بندی، نهركشی، حفر چاه، غرس اشجار و زراعت و امثال آن به تهیه آثار تصرف در اراضی مزروعی اعم از كشت‌شده یا در آیش زراعی، جنگل‌ها و مراتع ملی‌شده، كوهستان‌ها، باغ‌ها، قلمستان‌ها، منابع آب‌، چشمه‌سارها، انهار طبیعی و پارك‌های ملی، تاسیسات كشاورزی، دامداری، دامپروری و كشت و صنعت و اراضی موات، بایر و سایر اراضی و املاك متعلق به دولت یا شركت‌های وابسته به دولت یا شهرداری‌ها یا اوقاف و نیز اراضی، املاک و موقوفات، محبوسات و اثلاث باقیه كه برای مصارف عام‌المنفعه اختصاص یافته یا اشخصاص حقیقی یا حقوقی به منظور تصرف یا ذی‌حق معرفی كردن خود یا دیگری، مبادرت کند یا بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذی‌صلاح دیگر مبادرت به عملیاتی کند كه موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی شود یا اقدام به هرگونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذكور کند، به مجازات یك ماه تا یك سال حبس محكوم می‌شود. 
دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق کند. تبصره یک - رسیدگی به جرایم فوق‌الذكر خارج از نوبت به عمل می‌آید و مقام قضایی با تنظیم صورت‌مجلس، دستور متوقف ماندن علمیات متجاوز را تا صدور حكم قطعی خواهد داد.تبصره 2 - در صورتی كه تعداد متهمان سه نفر یا بیشتر باشد و قرائن قوی بر ارتكاب جرم موجود باشد، قرار بازداشت صادر خواهد شد، مدعی می‌تواند خلع ید و قلع بنا و اشجار و رفع آثار تجاوز را تقاضا کند.»قانون‌گذار در این ماده، از واژه «متعلق» استفاده کرده است که این تدبیر می‌تواند حاکی از این موضوع باشد که مقنن در بعد کیفری، مالکیت را مهم دانسته و برای اثبات جرم تصرف عدوانی، احراز مالکیت شاکی را ضروری تلقی کرده است. بنابراین باید توجه داشت که در تصرف عدوانی کیفری، جدا از بحث عنصر روانی و احراز سوءنیت، در عنصر مادی قاضی باید مالکیت شاکی، لحوق تصرفات متهم و عدوانی و من غیر حق بودن تصرفات او را احراز کند تا بتواند نسبت به مجازاتش اقدام کند و برای احراز مالکیت نیز ممکن است نیاز به صدور قرار اناطه باشد.اداره‌کل حقوقی قوه قضاییه در همین رابطه طی نظریه مشورتی شماره 3224/7- 24 مرداد ماه 1378 بیان کرده است: «اما در صورت شکایت کیفری به استناد ماده 690 قانون مجازات اسلامی، احراز واقع لازم است؛ یعنی دادگاه تنها پس از احراز این امر که تصرف فعلی من غیر حق و عدوانی یا غاصبانه است، می‌تواند حکم محکومیت را صادر کند.» در بعد کیفری موضوع، زمانی که سبق تصرفات برای ما مهم نیست، توجه به مدت زمان نیز سالبه به انتفای موضوع است. در نتیجه، صدور قرار منع تعقیب به این دلیل که ملک مورد نزاع مدت زمان زیادی در تصرف متهم بوده است و سبق تصرفات نیز عرفاً از تعلق آن به متهم حکایت دارد، وجهه قانونی نداشته و صدور قرار موقوفی تعقیب متهم نیز به دلیل مرور زمان به سبب مستمر بودن این جرم معنا ندارد.
یکی از تفاوت‌های بحث تصرف عدوانی کیفری و حقوقی در املاک مشاعی است. در ماده 167 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، تکلیف دعوای تصرف عدوانی حقوقی در یک ملک مشاع روشن شده و این دعوا مسموع بوده و ممکن است منجر به صدور حکم به رفع تصرف عدوانی علیه شریک ملک مشاع شود؛ در حالی که در بعد کیفری، مسئله به این روشنی نیست. قانونگذار در ماده ۱۶۷ این قانون می‌گوید: «در صورتی كه دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را به طور مشترك در تصرف داشته یا استفاده می‌كردند و بعضی از آنان مانع تصرف یا استفاده یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شود، حسب مورد در حكم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب می‌شود و مشمول مقررات این فصل خواهد بود.»
 
 عنصر مادی جرم تصرف عدوانی
1- فعل مرتكب: جرم تصرف عدوانی از جمله جرایمی است كه به صورت فعل مثبت خارجی تجلی می‌یابد و ترك فعل نمی‌تواند عنصر مادی این جرم را تشكیل دهد. بنابراین فعل مثبت، همان اقدام به تصرف املاک متعلق به دیگری است.
2- موضوع جرم؛ وجود مال غیرمنقول: یعنی تصرف اموال منقول دیگران از شمول مقررات مربوط به تصرف عدوانی كیفری خارج است.
3- مال متعلق به غیر: موضوع باید مال متعلق به دیگری باشد. «دیگری» اعم از شخصیت حقیقی است. اگر كسی مال خود را موضوع این اعمال قرار دهد، جرم واقع نمی‌شود.
4- نتیجه مجرمانه: جرم تصرف عدوانی جرمی مقید بوده و تحقق جرم منوط به تصرف یا ذی‌حق معرفی كردن خود یا دیگری یا اقدام به هر گونه تصرف عدوانی است، بنابراین اگر اعمالی صورت گیرد كه منجر به حصول چنین نتیجه‌ای نشود از مصادیق جرم موضوع ذیل ماده 690 نخواهد بود.
 
 عنصر معنوی جرم تصرف عدوانی
1- مرتكب باید عالم به ماهیت غیرقانونی عمل ارتكابی باشد.
2- مرتكب نه تنها باید خواست و اراده ارتكاب عمل مجرمانه را داشته باشد، بلكه نتیجه حاصل از جرم را نیز باید قصد کند.
در صورت حصول شرایط مذكور در تبصره 2 ماده 690 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، صدور قرار بازداشت موقت متصرف عدوانی، الزامی است.
 
 تاثیر مالکیت خواهان در تحقق دعوا
در ماده 161 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، قانونگذار مالکیت خواهان را شرط تحقق دعوا ندانسته و در ماده 162 این قانون، مالکیت خواهان تنها اماره‌ای بر سبق تصرفات وی بوده و خلاف آن قابل اثبات است.بر اساس ماده ۱۶۱ این قانون، «در دعاوی تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت، خواهان باید ثابت کند كه موضوع دعوا حسب مورد قبل از خارج شدن ملك از تصرف وی یا قبل از ممانعت یا مزاحمت، در تصرف یا مورد استفاده او بوده و بدون رضایت او یا به غیر وسیله قانونی از تصرف وی خارج شده است.»  همچنین قانونگذار در ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی می‌گوید: «در دعاوی تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق، ابراز سند مالكیت دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق است، مگر آن كه طرف دیگر سبق تصرف و استفاده از حق خود را به طریق دیگر ثابت کند.»
منبع:http://www.hemayatonline.ir/detail/News/6520

| آخرین ویرایش:دوشنبه 31 فروردین 1394 | نظرات() 

برچسب ها: تصرف عدوانی ، تصرف ،
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات